İçeriğe geç
Rehber

D vitamini nedir?

D vitamini, yağda çözünen bir vitamindir. Vücut onun bir kısmını güneş ışığındaki UVB ışınlarıyla ciltte kendisi üretir; geri kalanı gıdalardan ve takviyelerden alınır.

Hazırlayan: Valeoya Health ekibi Yayın: Son güncelleme:

D vitamini nedir, hangi kaynaklardan alınır?

D vitamini, ergokalsiferol (D2 vitamini) ve kolekalsiferol (D3 vitamini) için kullanılan ortak adıdır. D3 vitamini, cilt güneş ışığındaki UVB ışınlarına maruz kaldığında vücutta da üretilir.[1]

Gıdalarda doğal olarak bulunan D vitamininin başlıca kaynakları yağlı balıklar ve sakatât gibi hayvansal gıdalardır. Bazı ülkelerde süt, margarin ve kahvaltılık gevrekler gibi gıdalar D vitaminiyle zenginleştirilir.[1] Ciltte yeterli üretim olduğunda gıdalardan alınması gereken miktar azalır; güneş ışığının az olduğu dönemlerde ise gıda ve takviyelerin payı artar.[1]

Türkiye’de takviye edici gıdalarda D vitamini olarak kolekalsiferol (D3) ve ergokalsiferol (D2) kullanılabilir.[2]

Kemikler ve kaslar için D vitamini

Kemiklerin yapı taşı kalsiyumdur, ama vücudun kalsiyumu kullanabilmesi D vitaminine bağlıdır. D vitamini, kalsiyumun ve fosforun normal emilimine ve kullanımına katkıda bulunur; kandaki kalsiyum düzeyinin normal seviyede kalmasına da yardımcı olur.[3]

D vitamini ayrıca normal kemiklerin ve normal dişlerin korunmasına katkıda bulunur.[3] Gün boyu yürürken, merdiven çıkarken ya da bir şey kaldırırken çalışan kaslarımız için de rolü vardır: D vitamini normal kas fonksiyonunun korunmasına katkıda bulunur.[3]

D vitamininin etkisi kemik ve kasla sınırlı değildir. Bağışıklık sisteminin normal fonksiyonunu destekler ve hücre bölünmesinde görev alır.[3]

Araştırmalar ne ölçtü?

D vitamininin kemik ve kasla ilgili beyanları tek bir çalışmaya değil, EFSA’nın çok sayıda insan çalışmasını birlikte incelediği değerlendirmelere dayanır.[4][5]

Kemik tarafında araştırmacılar, kandaki D vitamini düzeyinin kalsiyum emilimiyle ilişkisini ve uzun süreli takviyede kemik mineral yoğunluğunun nasıl seyrettiğini ölçmüştür. Kas tarafında ise kas gücü, kas kütlesi ve kas performansı ölçülmüştür. EFSA, D vitamini alımı ile kemiklerin ve kas fonksiyonunun korunması arasında neden-sonuç ilişkisi kurulduğunu belirtmiştir.[4][5]

ÇalışmaKatılımcıNe ölçüldüBulgu
Heaney ve ark., 2003 [7]Orta yaşlı kadınlar, iki deneyKalsiyum emilimiKandaki D vitamini (25(OH)D) düzeyi ortalama 86,5 nmol/L olduğunda kalsiyum emilimi, 50 nmol/L olduğundakine göre %65 daha yüksek bulunmuştur.
LeBoff ve ark., 2020 [8]50 yaş üstü 771 yetişkin; günde 50 µg D3, 2 yılKemik mineral yoğunluğuKatılımcıların çoğunun D vitamini düzeyi başlangıçta yeterliydi; plaseboya göre anlamlı bir fark görülmemiştir. Hiperkalsemi veya böbrek taşı artışı olmamıştır.
Reid ve ark., 2014 [9]23 çalışma, 4.082 kişi (meta-analiz)Kemik mineral yoğunluğuUyluk kemiğinin boyun bölgesinde küçük bir fark bulunmuş, diğer bölgelerde fark görülmemiştir.
Stockton ve ark., 2011 [10]17 çalışma, 5.072 kişi (meta-analiz)Kas gücüBaşlangıçta D vitamini düzeyi 25 nmol/L’nin üzerinde olanlarda anlamlı fark görülmemiş; bunun altında olanlarla yapılan az sayıda çalışmada kalça kaslarının gücünde belirgin fark bildirilmiştir.
Beaudart ve ark., 2014 [11]30 çalışma, 5.615 kişi (meta-analiz)Kas gücü, kas kütlesi, kas performansıKas gücünde küçük bir fark bulunmuş; fark D vitamini düzeyi 30 nmol/L’nin altında olanlarda ve 65 yaş üstünde daha belirgin olmuştur. Kas kütlesi ve kas performansında fark görülmemiştir.

Bu sonuçların ortak noktası şudur: D vitamininin kemik ve kas üzerindeki rolü en çok, kanda D vitamini düzeyi düşük olan kişilerde ortaya çıkar. Düzeyi zaten yeterli olanlarda ek bir fark gösterilmemiştir. Yani D vitamini, normal kemiklerin ve normal kas fonksiyonunun korunmasına katkıda bulunur; düzeyi yeterli olan birinde bu fonksiyonları normalin ötesine taşımaz.

EFSA 2016’da yetişkinler ve 1–17 yaş arası çocuklar için günlük yeterli alım düzeyini 15 µg olarak belirledi. Bu değeri, kanda D vitamini düzeyini gösteren 25(OH)D’nin 50 nmol/L hedefine ulaşmak için gereken alımı inceleyen çalışmaların birleşik analizine dayandırdı.[1]

Türkiye’de D vitamini nasıl düzenlenir?

Takviye Edici Gıdalar Tebliği, takviyelerde kullanılabilecek D vitamini miktarına üst sınır koyar:[2]

Yaş grubuGünlük en yüksek miktar
4–10 yaş12,5 µg
11 yaş ve üzeri25 µg

Bu sınır, EFSA’nın tüm kaynaklardan günlük D vitamini alımı için belirlediği güvenli üst sınırın oldukça altındadır. EFSA 2023’te bu sınırı hamile ve emziren kadınlar dahil yetişkinler için 100 µg, 1–10 yaş arası çocuklar için 50 µg olarak belirlemiştir.[6]

D vitamini içeren her takviye edici gıda, piyasaya sunulmadan önce Bakanlık onayı almak zorundadır. Onay numarası ürünün etiketinde yer alır.[2]

Dikkat edilmesi gerekenler

  • Etikette yazan günlük porsiyonu aşmayın.
  • Birçok takviyede D vitamini bulunur. Birden fazla takviye kullanıyorsanız D vitamininin toplam günlük miktarına bakın.
  • Doktorunuz size D vitamini verdiyse ek bir takviyeye başlamadan önce ona danışın.
  • Hamilelik ve emzirme döneminde, bir hastalığınız varsa ya da ilaç kullanıyorsanız kullanmadan önce doktorunuza danışın.

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye yerine geçmez.

Kaynaklar

  1. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). Dietary reference values for vitamin D. EFSA Journal. 2016;14(10):4547. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2016.4547
  2. Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Tebliği (Tebliğ No: 2013/49) ve değişiklikleri, Ek-2 ve Ek-3.
  3. T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK). Sağlık Beyanları Tam Liste.
  4. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to vitamin D and maintenance of bone and teeth (ID 150, 151, 158), absorption and utilisation of calcium and phosphorus and maintenance of normal blood calcium concentrations (ID 152, 157), cell division (ID 153), and thyroid function (ID 156) pursuant to Article 13(1) of Regulation (EC) No 1924/2006. EFSA Journal. 2009;7(9):1227. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2009.1227
  5. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to vitamin D and normal function of the immune system and inflammatory response (ID 154, 159), maintenance of normal muscle function (ID 155) and maintenance of normal cardiovascular function (ID 159) pursuant to Article 13(1) of Regulation (EC) No 1924/2006. EFSA Journal. 2010;8(2):1468. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2010.1468
  6. EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (NDA). Scientific opinion on the tolerable upper intake level for vitamin D, including the derivation of a conversion factor for calcidiol monohydrate. EFSA Journal. 2023;21(8):8145. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2023.8145
  7. Heaney RP, Dowell MS, Hale CA, Bendich A. Calcium absorption varies within the reference range for serum 25-hydroxyvitamin D. Journal of the American College of Nutrition. 2003;22(2):142–146. https://doi.org/10.1080/07315724.2003.10719287
  8. LeBoff MS, Chou SH, Murata EM ve ark. Effects of supplemental vitamin D on bone health outcomes in women and men in the VITamin D and OmegA-3 TriaL (VITAL). Journal of Bone and Mineral Research. 2020;35(5):883–893. https://doi.org/10.1002/jbmr.3958
  9. Reid IR, Bolland MJ, Grey A. Effects of vitamin D supplements on bone mineral density: a systematic review and meta-analysis. The Lancet. 2014;383(9912):146–155. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(13)61647-5
  10. Stockton KA, Mengersen K, Paratz JD ve ark. Effect of vitamin D supplementation on muscle strength: a systematic review and meta-analysis. Osteoporosis International. 2011;22(3):859–871. https://doi.org/10.1007/s00198-010-1407-y
  11. Beaudart C, Buckinx F, Rabenda V ve ark. The effects of vitamin D on skeletal muscle strength, muscle mass, and muscle power: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. 2014;99(11):4336–4345. https://doi.org/10.1210/jc.2014-1742

İlgili rehberler