İçeriğe geç
Rehber

Bakır nedir?

Bakır, vücudun küçük miktarlarda ihtiyaç duyduğu bir eser mineraldir.

Hazırlayan: Valeoya Health ekibi Yayın: Son güncelleme:

Bakır nedir, hangi kaynaklardan alınır?

Yetişkin bir insanın vücudunda ortalama 50–120 mg bakır bulunur ve bunun yaklaşık üçte ikisi iskelette ve kaslardadır.[3] Kabuklu deniz ürünleri, tohumlar ve kuruyemişler, sakatat, kepekli ve tam tahıllar ile kakao ürünleri bakırın zengin kaynakları arasındadır.[3]

Takviye edici gıdalarda bakır, Tebliğ’in Ek-2 listesinde yer alan sekiz formdan biriyle kullanılır: bakır karbonat, sitrat, glukonat, sülfat, lizin kompleksi, L-aspartat, bisglisinat ve bakır(II) oksit.[1]

Bağ dokusu için bakır

Bakır normal bağ dokuların korunmasına katkıda bulunur.[2]

Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), bilimsel kanıtları inceleyerek bakırın bağ dokulardaki bu rolünü kabul etmiştir.[4]

Araştırmalar ne söylüyor?

2025’te yayımlanan bir sistematik derleme ve meta-analiz, gözlemsel çalışmalarda besinlerle alınan bakır ile kemik mineral yoğunluğu arasındaki ilişkiyi incelemiştir.[5]

Ölçülen bölgeKapsamBulgu
Bel omurları3 çalışma, 9.059 kişiDaha yüksek bakır alımı, biraz daha yüksek kemik mineral yoğunluğuyla ilişkili bulundu.
Kalça4 çalışma, 14.345 kişiBenzer bir fark görüldü, ancak istatistiksel olarak anlamlı değildi.

Çalışmalar gözlemsel olduğundan bu bulgular bir ilişki gösterir ama tek başına neden-sonuç kanıtlamaz.[5]

Bakırın diğer görevleri

Bakır normal enerji oluşum metabolizmasına ve sinir sisteminin normal işleyişine katkıda bulunur.[2] Vücutta normal demir taşınmasına, bağışıklık sisteminin normal fonksiyonuna ve hücrelerin oksidatif stresten korunmasına katkıda bulunur. Normal saç ve cilt pigmentasyonuna da katkıda bulunur.[2]

Türkiye’de bakır nasıl düzenlenir?

Takviye Edici Gıdalar Tebliği, 11 yaş ve üzeri için takviyelerde kullanılabilecek günlük bakır miktarına 2.000 µg üst sınır koyar; 4–10 yaş için bu sınır 1.000 µg’dır.[1] Günlük referans alım değeri 1 mg’dır.[2]

Bakır içeren her takviye edici gıda, piyasaya sunulmadan önce Bakanlık onayı almak zorundadır. Onay numarası ürünün etiketinde yer alır.[1]

Dikkat edilmesi gerekenler

  • Etikette yazan günlük porsiyonu aşmayın.
  • Bakır birçok multivitamin ve mineral takviyesinde bulunur. Birden fazla takviye kullanıyorsanız bakırın toplam günlük miktarına bakın.
  • Uzun süre yüksek miktarda bakır alımı karaciğere zarar verebilir.[3] Wilson hastalığı gibi bakır metabolizmasını etkileyen bir durumunuz varsa bakır içeren takviyeleri doktorunuza danışmadan kullanmayın.[3]
  • Düzenli olarak yüksek miktarda çinko takviyesi almak bakır emilimini azaltabilir.[3]
  • Hamilelik ve emzirme döneminde, bir hastalığınız varsa ya da ilaç kullanıyorsanız kullanmadan önce doktorunuza danışın.

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye yerine geçmez.

Kaynaklar

  1. Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Tebliği (Tebliğ No: 2013/49) ve değişiklikleri, Ek-2 ve Ek-3.
  2. T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK). Sağlık Beyanları Tam Liste.
  3. National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Copper: Fact Sheet for Health Professionals. Güncelleme: 18 Ekim 2022. https://ods.od.nih.gov/factsheets/Copper-HealthProfessional/
  4. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to copper and protection of DNA, proteins and lipids from oxidative damage (ID 263, 1726), function of the immune system (ID 264), maintenance of connective tissues (ID 265, 271, 1722), energy-yielding metabolism (ID 266), function of the nervous system (ID 267), maintenance of skin and hair pigmentation (ID 268, 1724), iron transport (ID 269, 270, 1727), cholesterol metabolism (ID 369), and glucose metabolism (ID 369) pursuant to Article 13(1) of Regulation (EC) No 1924/2006. EFSA Journal. 2009;7(9):1211. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2009.1211
  5. Gutiérrez-Guerra MA, Puerto-Parejo LM, Pastor-Ramón E ve ark. Dietary Copper Intake and Bone Health: A Systematic Review and Meta-Analysis of Observational Studies. Calcified Tissue International. 2025;116:149. https://doi.org/10.1007/s00223-025-01463-w

İlgili rehberler