İçeriğe geç
Rehber

Çinko nedir?

Çinko, vücudun düzenli olarak alması gereken bir eser mineraldir.

Hazırlayan: Valeoya Health ekibi Yayın: Son güncelleme:

Çinko nedir, hangi kaynaklardan alınır?

Yetişkin bir insanın vücudunda kadınlarda yaklaşık 1,5 gram, erkeklerde yaklaşık 2,5 gram çinko bulunur ve bunun büyük bölümü iskelet kaslarında ve kemiklerde yer alır.[3] Et, balık ve diğer deniz ürünleri, yumurta ve süt ürünleri iyi çinko kaynaklarıdır; porsiyon başına en çok çinko istiridyede bulunur.[3]

Takviye edici gıdalarda çinko, Tebliğ’in Ek-2 listesinde yer alan on altı formdan biriyle kullanılır. Bunlar arasında çinko sülfat, sitrat, glukonat, oksit ve bisglisinat bulunur.[1]

Kemikler, saç, tırnak ve cilt için çinko

Çinko normal kemiklerin korunmasına katkıda bulunur.[2] Normal saçın, normal tırnakların ve normal cildin korunmasına da katkıda bulunur. Ayrıca normal protein sentezine katkıda bulunur.[2]

Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), bilimsel kanıtları inceleyerek çinkonun kemiklerdeki bu rolünü kabul etmiştir.[4]

Araştırmalar ne söylüyor?

Ankara Üniversitesi’nden araştırmacıların 2021’de yayımladığı bir meta-analiz, çinkonun kemik sağlığıyla ilişkisini kan düzeyi, beslenme ve takviye açısından birlikte incelemiştir.[5] Bu çalışmaya göre:

  • Osteoporozu olan kişilerde kandaki çinko düzeyi, kontrol grubuna göre daha düşüktür.
  • Kırık yaşayan kişilerin besinlerle aldığı çinko miktarı daha düşüktür.
  • Çinko takviyesi, femur boynunda kemik mineral yoğunluğundaki iyileşmeyle ilişkili bulunmuştur.[5]

Kan düzeyi ve beslenmeyle ilgili bulgular gözlemsel çalışmalardan gelir: bir ilişki gösterir ama tek başına neden-sonuç kanıtlamaz. Takviyeyle ilgili sonucun daha büyük randomize çalışmalarla doğrulanması gerekir.

Çinkonun diğer görevleri

Çinko bağışıklık sisteminin normal fonksiyonuna katkıda bulunur ve hücrelerin oksidatif stresten korunmasına yardımcı olur.[2] Normal DNA sentezine katkıda bulunur, hücre bölünmesinde görevi vardır ve normal görme yetisinin korunmasına katkıda bulunur.[2]

Türkiye’de çinko nasıl düzenlenir?

Takviye Edici Gıdalar Tebliği, 11 yaş ve üzeri için takviyelerde kullanılabilecek günlük çinko miktarına 15 mg üst sınır koyar; 4–10 yaş için bu sınır 7,5 mg’dır.[1] Günlük referans alım değeri 10 mg’dır.[2]

Çinko içeren her takviye edici gıda, piyasaya sunulmadan önce Bakanlık onayı almak zorundadır. Onay numarası ürünün etiketinde yer alır.[1]

Dikkat edilmesi gerekenler

  • Etikette yazan günlük porsiyonu aşmayın.
  • Çinko birçok multivitamin ve mineral takviyesinde bulunur. Birden fazla takviye kullanıyorsanız çinkonun toplam günlük miktarına bakın.
  • Yüksek miktarda çinko bulantı, kusma, mide rahatsızlığı ve iştahsızlığa yol açabilir. Günde 50 mg ve üzeri çinkonun haftalarca alınması bakır emilimini azaltabilir.[3]
  • Hamilelik ve emzirme döneminde, bir hastalığınız varsa ya da ilaç kullanıyorsanız kullanmadan önce doktorunuza danışın.

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye yerine geçmez.

Kaynaklar

  1. Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Tebliği (Tebliğ No: 2013/49) ve değişiklikleri, Ek-2 ve Ek-3.
  2. T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK). Sağlık Beyanları Tam Liste.
  3. National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Zinc: Fact Sheet for Health Professionals. Güncelleme: 6 Ocak 2026. https://ods.od.nih.gov/factsheets/Zinc-HealthProfessional/
  4. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to zinc and function of the immune system (ID 291, 1757), DNA synthesis and cell division (ID 292, 1759), protection of DNA, proteins and lipids from oxidative damage (ID 294, 1758), maintenance of bone (ID 295, 1756), cognitive function (ID 296), fertility and reproduction (ID 297, 300), reproductive development (ID 298), muscle function (ID 299), metabolism of fatty acids (ID 302), maintenance of joints (ID 305), function of the heart and blood vessels (ID 306), prostate function (ID 307), thyroid function (ID 308), acid-base metabolism (ID 360), vitamin A metabolism (ID 361) and maintenance of vision (ID 361) pursuant to Article 13(1) of Regulation (EC) No 1924/2006. EFSA Journal. 2009;7(9):1229. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2009.1229
  5. Ceylan MN, Akdas S, Yazihan N. Is Zinc an Important Trace Element on Bone-Related Diseases and Complications? A Meta-analysis and Systematic Review from Serum Level, Dietary Intake, and Supplementation Aspects. Biological Trace Element Research. 2021;199(2):535–549. https://doi.org/10.1007/s12011-020-02193-w

İlgili rehberler